Cách làm sạch mạch máu: sự thật về mạch máu “bẩn” và 8 việc nên làm

Nhiều người tìm cách làm sạch mạch máu vì lo mạch máu bị "bẩn", bị tắc. Trong y học, tình trạng này gọi là xơ vữa động mạch. Không có loại nước, trà hay liệu trình nào "rửa" sạch được lòng mạch, nhưng có nhiều việc giúp làm chậm xơ vữa và giảm nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Bài viết giải thích mạch máu "bẩn" thực chất là gì và những việc nên làm mỗi ngày.

Mạch máu "bẩn" thực chất là gì?

Theo Viện Tim, Phổi và Huyết học Hoa Kỳ (NHLBI), xơ vữa động mạch là tình trạng mảng bám tích tụ trong động mạch. Mảng bám gồm mỡ, cholesterol, canxi và các chất khác có trong máu. Mảng bám làm lòng mạch hẹp lại, máu lưu thông kém và có thể tạo cục máu đông.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhồi máu cơ tim và đột quỵ thường xảy ra khi mạch máu nuôi tim hoặc não bị tắc, mà nguyên nhân phổ biến nhất là lớp mỡ tích tụ ở thành trong của mạch máu. Bệnh tim mạch là nguyên nhân tử vong hàng đầu thế giới, khoảng 19,8 triệu người năm 2022.

Đông y nhìn vấn đề này dưới góc độ "khí huyết ứ trệ": khi khí huyết không thông, tạng phủ thiếu nuôi dưỡng và sinh bệnh. Hai cách giải thích khác nhau, nhưng đều coi trọng việc giữ cho máu lưu thông tốt.

Có làm sạch mạch máu được không?

Mảng xơ vữa nằm trong thành mạch, không phải cặn trôi nổi trong máu. Vì vậy không thể "rửa" mảng bám bằng nước uống, trà thảo mộc hay thải độc đường ruột.

Tin tốt là theo NHLBI, phần lớn mọi người có thể phòng ngừa hoặc làm chậm xơ vữa động mạch bằng lối sống lành mạnh cho tim. Đôi khi xơ vữa còn có thể cải thiện nhờ thay đổi lối sống và dùng thuốc theo chỉ định.

Nói cách khác, "làm sạch mạch máu" đúng nghĩa là: ngăn mảng bám tích tụ thêm, giữ mảng bám ổn định và giảm nguy cơ biến cố tim mạch.

8 việc giúp mạch máu khỏe mỗi ngày

Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) đưa ra 8 yếu tố chính để giữ tim mạch khỏe, gọi là Life's Essential 8, gồm 4 thói quen và 4 chỉ số sức khỏe.

1. Ăn uống lành mạnh

• Ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, các loại đỗ và hạt.
• Nấu ăn bằng dầu thực vật như dầu ô liu. Bớt mỡ động vật, bơ, thịt nhiều mỡ, đồ chiên rán và bánh kẹo công nghiệp.
• Ăn nhạt. WHO khuyến nghị người trưởng thành ăn dưới 5 g muối mỗi ngày, tính cả muối trong nước mắm, nước tương và đồ ăn chế biến sẵn.
• Ăn thêm chất xơ hòa tan. Theo Mayo Clinic, ăn từ 5–10 g chất xơ hòa tan trở lên mỗi ngày có thể giúp giảm cholesterol LDL ("mỡ xấu"). Chất xơ hòa tan có trong yến mạch, các loại đỗ, táo, lê và rau. Vỏ hạt mã đề cũng là một nguồn chất xơ hòa tan.

2. Vận động nhiều hơn

Mục tiêu là khoảng 150 phút mỗi tuần với các hoạt động vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, yoga hoặc khí công. Ngồi lâu thì cứ mỗi giờ nên đứng dậy đi lại vài phút.

3. Không hút thuốc

Thuốc lá làm tổn thương thành mạch và thúc đẩy xơ vữa. Bỏ thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử, và tránh hít khói thuốc của người khác.

4. Ngủ đủ giấc

Người trưởng thành nên ngủ 7–9 tiếng mỗi đêm. Nếu ngáy to, hay thức giấc vì ngạt thở, hãy đi khám vì đây có thể là ngưng thở khi ngủ, một yếu tố làm tăng huyết áp.

5. Giữ cân nặng hợp lý

Giảm mỡ bụng giúp cải thiện huyết áp, mỡ máu và đường huyết. Hãy giảm cân từ từ bằng ăn uống và vận động, không nhịn ăn.

6. Kiểm soát mỡ máu

Xét nghiệm mỡ máu định kỳ. Nếu bác sĩ kê thuốc hạ mỡ máu, đừng tự ý ngừng thuốc để chuyển sang thảo dược.

7. Kiểm soát đường huyết

Đái tháo đường làm mạch máu tổn thương nhanh hơn. Xét nghiệm đường huyết định kỳ, nhất là khi thừa cân hoặc có người nhà bị đái tháo đường.

8. Kiểm soát huyết áp

Tăng huyết áp thường không có triệu chứng. Hãy đo huyết áp thường xuyên, có thể đo tại nhà. Kiểm soát huyết áp là một trong những cách quan trọng nhất để phòng đột quỵ.

Ngoài 8 yếu tố trên, hãy hạn chế rượu bia vì WHO xếp uống rượu có hại vào nhóm yếu tố nguy cơ chính của bệnh tim mạch.

Những hiểu lầm thường gặp về mạch máu "bẩn"

• "Sau vài chục năm, mạch máu tích tụ hàng kg cặn bẩn": không đúng. Mảng xơ vữa nằm trong thành mạch, và mức độ nặng nhẹ được đánh giá bằng thăm khám, siêu âm, không đo bằng cân nặng.
• "Thải độc đại tràng, tẩy sỏi gan mật giúp làm sạch mạch máu": chưa có bằng chứng khoa học.
• "Uống nước ấm buổi sáng làm tan mảng bám": uống đủ nước là tốt, nhưng không làm tan mảng xơ vữa.
• "Mệt mỏi, mất ngủ, đau đầu là dấu hiệu tắc mạch": các triệu chứng này có rất nhiều nguyên nhân. Xơ vữa thường âm thầm, cần đo huyết áp, xét nghiệm mới biết.

Dấu hiệu đột quỵ và nhồi máu cơ tim: gọi 115 ngay

Đột quỵ, nhớ quy tắc BE FAST:

• B (Balance): đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt, đi lại khó.
• E (Eyes): đột ngột nhìn mờ hoặc mất thị lực.
• F (Face): méo miệng, lệch mặt.
• A (Arm): yếu hoặc tê một bên tay, chân.
• S (Speech): nói khó, nói ngọng, không hiểu lời người khác.
• T (Time): gọi cấp cứu 115 ngay và ghi lại thời điểm bắt đầu có triệu chứng.

Nhồi máu cơ tim: đau, tức hoặc cảm giác đè nặng giữa ngực kéo dài vài phút, có thể lan ra tay trái, cổ, hàm hoặc lưng. Có thể kèm khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, choáng váng.

Không tự xử lý bằng cách chích máu đầu ngón tay, cạo gió hay chờ xem có đỡ không. Đến bệnh viện càng sớm, cơ hội điều trị càng cao.

Thói quen dưỡng sinh hỗ trợ lưu thông máu

• Đi bộ, tập khí công, yoga đều đặn mỗi ngày.
• Xoa bóp, massage nhẹ nhàng (xem video hướng dẫn) và ngâm chân nước ấm trước khi ngủ để thư giãn. Người đái tháo đường cần thử nhiệt độ nước kỹ để tránh bỏng.
• Uống đủ nước. Buổi sáng có thể uống một cốc nước ấm hoặc nước 6 vị theo thói quen dưỡng sinh.
• Ăn thanh đạm. Bữa sáng có thể dùng cháo dưỡng sinh từ gạo lứt và các loại đỗ.
• Ngủ đúng giờ, thở sâu, giữ tinh thần thư thái.

Câu hỏi thường gặp

Cách làm sạch mạch máu bằng dân gian có hiệu quả không?

Các bài dân gian như tỏi ngâm, giấm táo, mật ong chanh chưa được chứng minh làm tan được mảng xơ vữa. Một số thực phẩm như tỏi, gừng, nghệ dùng liều cao có thể làm tăng nguy cơ chảy máu nếu bạn đang dùng thuốc chống đông. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.

Có cách làm sạch mạch máu não không?

Không có cách "rửa" mạch máu não. Để phòng đột quỵ, hãy kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết, bỏ thuốc lá và vận động đều đặn.

Mạch máu bị xơ vữa có triệu chứng gì?

Xơ vữa thường không có triệu chứng cho đến khi mạch hẹp nhiều. Khi đó có thể gặp đau tức ngực lúc gắng sức, đau bắp chân khi đi bộ và đỡ khi nghỉ, hoặc tê yếu tay chân thoáng qua. Nếu có các dấu hiệu này, hãy đi khám.

Có nên dùng thực phẩm chức năng "thông mạch"?

Hãy thận trọng. Không dùng thực phẩm chức năng thay cho thuốc bác sĩ kê, và báo bác sĩ mọi sản phẩm bạn đang dùng.

Nếu bạn muốn học cách xây dựng chế độ ăn uống, sinh hoạt lành mạnh theo thực dưỡng, có thể tham khảo khóa học online của Bách Khoa Sống Khỏe. Hotline: 0707 880 068.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

• NHLBI. Atherosclerosis – What Is Atherosclerosis?
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Cardiovascular diseases (CVDs) – Fact sheet.
• American Heart Association. Life's Essential 8.
• Mayo Clinic. Cholesterol: Top foods to improve your numbers.