Cách thải độc gan tại nhà: gan cần gì để khỏe mỗi ngày?

Gan là "nhà máy" xử lý chất độc của cơ thể. Một lá gan khỏe tự thải độc mỗi ngày mà không cần đến liệu trình "detox" nào. Điều gan cần là bạn bớt gánh nặng cho nó. Bài viết này tổng hợp cách thải độc gan tại nhà theo khuyến nghị y khoa, kèm góc nhìn Đông y và những dấu hiệu cần đi khám.

Gan thải độc như thế nào?

Gan biến đổi rượu, thuốc và các chất cặn từ quá trình chuyển hóa thành những chất ít độc hơn. Sau đó các chất này được đào thải qua mật (theo phân) hoặc qua thận (theo nước tiểu). Ngoài ra, gan còn dự trữ năng lượng, tạo nhiều loại protein cần thiết và tiết mật để tiêu hóa chất béo.

Gan có khả năng tái tạo tốt, nhưng bệnh gan thường âm thầm. Ví dụ, theo Viện Quốc gia về Tiểu đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), gan nhiễm mỡ không do rượu thường là bệnh "thầm lặng", có ít hoặc không có triệu chứng. Vì vậy nhiều người chỉ phát hiện bệnh gan khi đi khám.

Có cần uống thuốc hay trà "thải độc gan" không?

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy các sản phẩm "detox gan" giúp gan người khỏe thải độc tốt hơn. Ngược lại, một số thuốc, thảo dược và thực phẩm bổ sung có thể gây tổn thương gan. Cơ sở dữ liệu LiverTox của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) theo dõi các trường hợp tổn thương gan do thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và cả một số thảo dược, thực phẩm bổ sung.

Vì vậy, cách thải độc gan hiệu quả nhất là giảm những thứ gây hại cho gan và phát hiện bệnh sớm.

8 cách thải độc gan tại nhà mỗi ngày

1. Bớt hoặc bỏ rượu bia

Rượu bia là nguyên nhân thường gặp của gan nhiễm mỡ, viêm gan và xơ gan. Càng uống ít càng tốt cho gan. Nếu bạn đã có bệnh gan, hãy bỏ hẳn rượu bia.

2. Giữ cân nặng hợp lý

Gan nhiễm mỡ không do rượu hay gặp ở người thừa cân, béo phì, có hội chứng chuyển hóa hoặc đái tháo đường type 2. Theo NIDDK, giảm cân giúp giảm mỡ, giảm viêm và giảm xơ hóa ở gan. Chỉ cần giảm cân từ từ, đều đặn, không cần nhịn ăn.

3. Tiêm phòng và xét nghiệm viêm gan B

Viêm gan B có thể dẫn đến xơ gan và ung thư gan. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vắc xin viêm gan B an toàn, hiệu quả và bảo vệ ít nhất 20 năm, có thể suốt đời. Nếu chưa biết mình có nhiễm viêm gan B, C hay không, hãy đi xét nghiệm. Người đang mang virus cần được bác sĩ theo dõi định kỳ.

4. Dùng thuốc và thảo dược thận trọng

• Dùng thuốc đúng liều. Paracetamol dùng quá liều có thể gây tổn thương gan nặng. Không uống cùng lúc nhiều loại thuốc cảm cúm, giảm đau cùng chứa paracetamol.
• Báo với bác sĩ mọi thảo dược, thực phẩm chức năng bạn đang dùng.
• Không tự uống các loại thảo dược "mát gan", "giải độc gan" kéo dài khi chưa hỏi thầy thuốc, nhất là khi đang có bệnh gan hoặc đang dùng thuốc khác.

5. Ăn uống cân bằng

• Ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt và các loại đỗ.
• Bớt đồ ngọt, nước ngọt, đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn.
• Không ăn lạc, ngô, gạo, đậu bị mốc. Nấm mốc trên các loại hạt có thể sinh độc tố aflatoxin, một chất gây hại cho gan.

6. Vận động đều đặn

Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, yoga hoặc khí công khoảng 150 phút mỗi tuần giúp kiểm soát cân nặng và đường huyết, từ đó giảm mỡ ở gan.

7. Ngủ đủ và giảm căng thẳng

Ngủ đủ giấc giúp cơ thể phục hồi. Theo Đông y, khoảng 1–3 giờ sáng là giờ của kinh Can, nên đi ngủ trước 23 giờ để gan được nghỉ ngơi.

8. Khám sức khỏe định kỳ

Xét nghiệm men gan (AST, ALT), siêu âm bụng và xét nghiệm viêm gan B, C giúp phát hiện bệnh gan sớm. Người uống rượu thường xuyên, thừa cân, đái tháo đường hoặc có người nhà bị bệnh gan nên khám đều đặn hơn.

Góc nhìn Đông y về lá gan

Đông y gọi gan là "Can", với quan niệm "Can tàng huyết, chủ sơ tiết": gan chứa huyết, điều tiết khí huyết và cảm xúc. Khi Can khí uất kết, người ta dễ cáu gắt, căng thẳng, đầy bụng, khó tiêu. Vì vậy Đông y chú trọng giữ tinh thần thư thái, ngủ sớm và ăn uống thanh đạm.

Một số cách chăm sóc quen thuộc:

• Ăn thanh đạm, đủ vị, nhiều rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt. Bữa sáng có thể dùng cháo dưỡng sinh.
• Uống trà thảo mộc nhẹ như trà bát bảo thay cho nước ngọt.
• Ngâm chân nước ấm với bột ngâm chân hoặc gừng, ngải cứu để thư giãn, dễ ngủ. Người đái tháo đường cần thử nhiệt độ nước kỹ để tránh bỏng.
• Xoa bóp huyệt Thái Xung (trên mu bàn chân, giữa kẽ ngón 1 và 2) và huyệt Tam Âm Giao (trên mắt cá chân trong khoảng 4 khoát ngón tay), mỗi huyệt 15–20 lần, giúp thư giãn. Phụ nữ mang thai không bấm huyệt Tam Âm Giao.

Các vị như diệp hạ châu, cà gai leo, nhân trần là dược liệu, không phải đồ uống hằng ngày. Chỉ dùng khi có hướng dẫn của thầy thuốc.

Khi nào cần đi khám gan?

• Vàng da, vàng mắt
• Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu
• Đau tức vùng dưới sườn phải kéo dài
• Bụng to dần, phù chân
• Ngứa nhiều toàn thân không rõ nguyên nhân
• Dễ chảy máu chân răng, dễ bầm tím
• Mệt mỏi, chán ăn, sụt cân không rõ lý do

Nếu nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc lơ mơ, hãy đến cơ sở cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp

Cách thải độc gan nhanh nhất là gì?

Không có cách "nhanh". Gan tự thải độc liên tục, và bạn giúp gan bằng cách bỏ rượu bia, giữ cân nặng hợp lý, dùng thuốc đúng cách và ngủ đủ. Hãy thận trọng với sản phẩm hứa hẹn "thải độc gan cấp tốc".

Uống gì để thải độc gan?

Không có đồ uống thần kỳ nào. Uống đủ nước lọc, dùng trà không đường thay cho nước ngọt và bỏ rượu bia là những thay đổi có ích nhất.

Thải độc gan sau khi uống rượu thế nào?

Gan cần thời gian để chuyển hóa rượu. Hãy uống nước, ăn nhẹ, ngủ đủ và không uống thêm rượu "giã rượu". Hạn chế dùng paracetamol ngay sau khi uống nhiều rượu. Nếu người say rượu lơ mơ, khó đánh thức, nôn nhiều hoặc thở chậm, hãy gọi cấp cứu 115.

Tẩy sỏi gan mật có phải là thải độc gan không?

"Tẩy sỏi gan mật" bằng dầu ô liu và nước chanh là phương pháp dân gian. Hiện chưa có nghiên cứu khoa học xác nhận phương pháp này làm tan hay đẩy được sỏi mật. Nếu siêu âm phát hiện sỏi mật, hãy điều trị theo bác sĩ. Nếu muốn tham gia chương trình thanh lọc, hãy đọc kỹ các lưu ý an toàn và trường hợp không nên làm.

Nếu bạn muốn học cách xây dựng chế độ ăn uống, sinh hoạt lành mạnh theo thực dưỡng, có thể tham khảo khóa học online của Bách Khoa Sống Khỏe. Hotline: 0707 880 068.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Hepatitis B – Fact sheet.
• NIDDK. Nonalcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD) & NASH.
• NIH. LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury.